Γιατί όταν στρεσάρεσαι θέλεις γλυκό; Η επιστήμη πίσω από τη συναισθηματική υπερφαγία.

Έχεις παρατηρήσει ότι όταν είσαι πιεσμένη… δεν θέλεις σαλάτα;

Θέλεις κάτι γλυκό.
Κάτι λιπαρό.
Κάτι που «σε ηρεμεί».

Και όσο κι αν προσπαθείς να το ελέγξεις, εκείνη τη στιγμή μοιάζει σχεδόν αδύνατο.

Αυτό δεν είναι τυχαίο.
Και σίγουρα δεν είναι έλλειψη θέλησης.

Είναι βιολογία.

Όταν δεν αντέχουμε αυτό που νιώθουμε

Πολλές φορές, δεν είναι το φαγητό το πρόβλημα.

Είναι αυτό που προσπαθούμε να αποφύγουμε.

Ο εγκέφαλος, όταν δεν μπορεί να διαχειριστεί έντονα συναισθήματα — όπως άγχος, φόβο, μοναξιά ή θλίψη — αναζητά τρόπους να τα «κατευνάσει».

Και τότε εμφανίζονται συμπεριφορές όπως:

• υπερφαγία

• κάπνισμα

• χρήση ουσιών

• αποφυγή

Αυτό ονομάζεται βιωματική αποφυγή.

Είναι η τάση να προσπαθούμε να καταπιέσουμε ή να ξεφύγουμε από σκέψεις, συναισθήματα ή σωματικές αισθήσεις που μας φαίνονται υπερβολικά δύσκολες.

Το πρόβλημα;

 Όσο περισσότερο αποφεύγεις κάτι, τόσο πιο έντονο γίνεται.

Γιατί το άγχος σε κάνει να τρως περισσότερο

Το άγχος δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεσή σου.
Επηρεάζει και το τι θέλεις να φας.

Μελέτες έχουν δείξει ότι όταν βιώνουμε στρες ή συναισθηματική δυσφορία:

-αυξάνεται η επιθυμία για τροφές πλούσιες σε λίπος και ζάχαρη
- ακόμα και όταν δεν υπάρχει πραγματική πείνα

Και εδώ είναι το πιο σημαντικό:

Όταν τρως αυτές τις τροφές, συμβαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο στον εγκέφαλο:

• απελευθερώνεται ντοπαμίνη

• ενεργοποιούνται οπιοειδή συστήματα

• μειώνεται προσωρινά το στρες

Με απλά λόγια;

- Το φαγητό σε «ηρεμεί».

Γι’ αυτό και λέγονται comfort foods.

Το σημείο που γίνεται επικίνδυνο

Το πρόβλημα δεν είναι ότι σε βοηθούν.

Το πρόβλημα είναι ότι…

-ο εγκέφαλος το μαθαίνει.

Και αρχίζει να το ζητάει ξανά και ξανά.

Έρευνες δείχνουν ότι η επαναλαμβανόμενη κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λίπος μπορεί να δημιουργήσει:

• μηχανισμούς παρόμοιους με εξάρτηση

• συμπτώματα που θυμίζουν «στέρηση» όταν σταματούν

Δηλαδή;

Δεν είναι απλά «θέλω κάτι γλυκό».
Είναι ένα learned loop.

Τι τρόφιμα αναζητάς συνήθως (και γιατί)

Όταν είσαι σε συναισθηματική φόρτιση, δεν επιλέγεις τυχαία.

Οι πιο συχνές επιλογές είναι:

• γλυκά (υψηλής ενεργειακής πυκνότητας)

• fast food (πίτσα, burger, πατάτες)

• λιπαρά και αλμυρά snacks

Και υπάρχει μια ξεκάθαρη σειρά προτίμησης:

-γλυκά και ενεργειακά πυκνά τρόφιμα
- μετά αλμυρά
- και τελευταία… φρούτα και λαχανικά

Όχι επειδή «δεν έχεις πειθαρχία».
Αλλά επειδή αυτά τα τρόφιμα ενεργοποιούν πιο έντονα το σύστημα ανταμοιβής.

Ο εγκέφαλός σου παίζει μεγαλύτερο ρόλο από όσο νομίζεις

Η συναισθηματική υπερφαγία δεν είναι μόνο ψυχολογία.
Είναι και νευροβιολογία.

Τρία βασικά συστήματα εμπλέκονται:

1. Τα βασικά γάγγλια

Σχετίζονται με τις συνήθειες.
- Όταν επαναλαμβάνεις μια συμπεριφορά, γίνεται αυτόματη.

2. Η αμυγδαλή

Σχετίζεται με το στρες και τα συναισθήματα.
- Όταν ενεργοποιείται, αυξάνει την ανάγκη για ανακούφιση.

3. Ο προμετωπιαίος φλοιός

Σχετίζεται με τον έλεγχο και τη λήψη αποφάσεων.
- Όταν «κουράζεται», χάνεις τον έλεγχο πιο εύκολα.

Και εδώ είναι το κρίσιμο σημείο:

-Όταν είσαι στρεσαρισμένη, το συναισθηματικό σύστημα υπερισχύει του λογικού.

Δεν είναι ότι «δεν προσπαθείς».
Είναι ότι ο εγκέφαλός σου εκείνη τη στιγμή λειτουργεί διαφορετικά.

Γιατί κάθε άνθρωπος αντιδρά διαφορετικά

Δεν αντιδρούν όλοι στο στρες με τον ίδιο τρόπο.

Η αντίδραση είναι:

• βιολογική

• ψυχολογική

• και βαθιά προσωπική

Οι εμπειρίες, οι συνήθειες και το πώς έχεις μάθει να διαχειρίζεσαι τα συναισθήματά σου παίζουν τεράστιο ρόλο.

Γι’ αυτό και κάποιοι στρεσάρονται και δεν τρώνε καθόλου,
ενώ άλλοι δεν μπορούν να σταματήσουν.

Αυτό που χρειάζεται να καταλάβεις

Αν υπάρχει ένα πράγμα που θέλω να κρατήσεις, είναι αυτό:

- Δεν «χαλάς» επειδή τρως συναισθηματικά.
- Προσαρμόζεσαι.

Το σώμα και ο εγκέφαλός σου προσπαθούν να σε προστατεύσουν από κάτι που νιώθεις.

Απλά… το κάνουν με έναν τρόπο που δεν σε βοηθάει μακροπρόθεσμα.

Και τώρα τι;

Αν προσπαθείς να λύσεις αυτό το πρόβλημα μόνο με δίαιτα ή πειθαρχία…

θα νιώθεις συνέχεια ότι αποτυγχάνεις.

Γιατί το θέμα δεν είναι το φαγητό.

Είναι η σχέση σου με τα συναισθήματά σου.

Βιβλιογραφία

• Adam, T. C., & Epel, E. S. (2007). Stress, eating and the reward system. American Journal of Clinical Nutrition.

• Dallman, M. F. et al. (2003). Chronic stress and comfort food. Physiology & Behavior.

• Macht, M. (2008). How emotions affect eating. Appetite.

• Torres, S. J., & Nowson, C. A. (2007). Stress and eating behavior. Physiology & Behavior.

• Volkow, N. D. et al. (2011, 2013). Reward and addiction in food intake. Nature Reviews Neuroscience / Nature Neuroscience.

• Johnson, P. M., & Kenny, P. J. (2010). Dopamine and addiction-like eating. Nature Neuroscience.

• Goldstein, R. Z., & Volkow, N. D. (2011). Prefrontal cortex dysfunction. Biological Psychiatry.

• Oliver, G. et al. (2000). Stress and food choice. Appetite.